در سال 1371 بر اساس تفاهم نامه منعقده میان وزارت فرهنگ و آموزش عالی ایران و فرهنگستان علوم جهان سوم تاسیس شد. هدف آن توزیع آخرین اطلاعات علمی و فنی و نیز کمک به تاسیس و تجهیز منابع علمی مورد نیاز دانشگاهها و سازمانها و نهادهای تحقیقاتی و نیروهای متخصص داخلی و منطقه ای برای ارتقای سطح علمی ایران و سایر کشورهای منطقه است. این کتابخانه به منزله یکی از موسسات پژوهشی وزارت فرهنگ و آموزش عالی فعالیت می کند و دارای هیات امنا و شورای سیاست گذاری علمی و تخصصی و اجرایی کتابخانه را به عهده دارد. مجموعه کتابخانه شامل 2هزار مجله علمی و فنی و خارجی است و کلیه مجله های فارسی علوم و تکنولوژی، علوم انسانی، هنر و علوم اجتماعی را تهیه میکند. مجموعه مرجع کتابخانه در زمینه علوم تکنولوژی به استثنای پزشکی بسیار غنی است. کتابهای علمی و فنی داخلی و خارجی نیز به مقدار قابل توجهی خریداری شده است. کتابخانه با پایگاه های اطلاعاتی BLAISE, QUESTEL, STN, ORBIT, DIALOG در ارتباط است و علاوه بر آن خود دارای پایگاههای زیر است:
بانک اطلاعاتی معادن، استانداردها، دانشوران معاصر ایران، راه و ترابری، مقاله ها و پیایندهای فارسی، زلزله، طرحهای پژوهشی، پایان نامه ها و.........
مقالاتی که در داخل موجود نباشد از کتابخانه بریتانیا تهیه می شود. استفاده از کتابخانه به صورت حضوری و غیر حضوری میسر است. افرادی که می خواهند به صورت غیر حضوری از کتابخانه استفاده کنند لازم است فرم درخواست جستجوی اطلاعات علمی و فنی را تکمیل و به کتابخانه ارسال دارند.
پیشینه تدوین انتشار کتابشناسی ملی در کشور ما چندان طولانی نیست. نخستین اقدام در این مورد تدوین کتابهای ایران است که از سال 1333 به همت ایرج افشار شروع و حدود ده سال ادامه یافت.این نشریه بعدا در یک دوره ده ساله بنام کتابشناسی ده ساله 1333-1342 ادغام و منتشر گردید. کوشش دیگر در این زمینه کتابشناسی موضوعی ایران : سالهای 1342-1348 تالیف حسین بنی آدم است که در حقیقت ادامه کتابشناسی ده ساله است. بموازات این تلاشها کتابخانه ملی از سال 1342 اقدام به انتشار کتابشناسی ملی انتشارات ایران به صورت سالانه نمود. این کتابشناسی در سالهای 1347 و 1348 منتشر نشد از سال 1346 با عنوان کتابشناسی ملی ایران ابتدا به صورت ماهانه و از 1350 تا 1356 به صورت فصلنامه منتشر گردید. انتشار کتابشناسی ملی سال 1357 به علت تقارن با پیروزی انقلاب اسلامی و مشکلات خاص آن دوره مدتی به تعویق افتاد و سرانجام در سال 1359 به صورت یک فصلنامه و یک مجلد شش ماهه منتشر گردید. شماره مربوط به بهار 1357 ابتدا به صورت زیراکسی در نسخ محدرد و سرانجام در سال 1362 منتشر شد. کتابشناسی های ملی سالهای 1358 و 1359 نیز ادغام و در یک ردیف الفبایی برحسب نام نویسنده در دو مجلد در سالهای 1362 و 1363 منتشر شد. کتابشناسی های مربوط به سالهای 1360 و 1361 نیز به ترتیب در سال 1363 و 1364 انتشار یافتند. از سال 1362 با ادغام مرکز خدمات کتابداری در کتابخانه ملی مقرر شد کتابشناسی ملی با استانداردهای بین المللی منتشر شود. لازم به یادآوری است که کتابشناسی های ملی تا سال 1362 برمبنای یک فهرست توصیفی ساده برحسب رده های کلی دیویی تنظیم می شد. کتابشناسی ملی سال 1362 که پس از تحقیقات و بررسیهای بسیار سرانجام در سال 1365 منتشر شد برای اولین بار علاوه بر فهرست توصیفی علمی حاوی فهرست تحلیلی موضوعی و نیز شماره های رده بندی دو نظام رده بندی دهدهی دیویی و رده بندی کتابخانه کنگره بود. تنظیم آن نیز بر مبنای نمایه زنجیره ای و رده بندی دقیق دیویی انجام گرفت. مقرر شده بود کتابشناسی با فراهم آمدن امکانات لازم به صورت ششماه منتشر شود. گرچه هدف، انتشار به صورت فصلی بود زیرا که یونسکو آن را حداقل فاصله زمانی برای انتشار کتابشناسی های ملی اعلام کرده بود. کتابشناسی ملی از سال 1362 تا 1374 به همین ترتیب منتشر شد و مورد استقبال بسیار کتابداران قرار گرفت. لکن این سالها و سالهای بعد از آن همواره گرفتار فرازو نشیب هایی بود که انتشار منظم آن را به تعویق می انداخت .
با ورود کامپیوتر به کتابخانه ملی مقرر شد کلیه فهرستبرگه ها اعم از آنها که کتابشناسی هایش چاپ شده یا نشده است، وارد کامپوتر شود. بدین ترتیب اولین کتابشناسی ملی ایران درپیکره الکترونیکی به صورت 16 عدد دیسکت کامپیوتری در بهار 1375 منتشر شد. این دیسکت ها جمعا 53530 رکورد را در برداشت که به تفکیک عبارت بودند از 52114 کتاب، 1012 پایان نامه لاتین، 404 جزوه. ویرایش دوم در بهار سال 1376 در دو پیکره الکترونیکی به صورت یک دیسک فشرده و 21 دیسکت منتشر شد که جمعا شامل 70077 رکورد بود به شرح زیر است:
68259 عدد کتاب، 1003 پایان نامه لاتین، 815 جزوه.
ویرایشهای سوم و چهارم کتابشناسی ملی ایران هم به ترتیب در بهار 1377 و بهار 1378 به صورت دیسک فشرده منتشر شد.
(Tehran book processing center (TEBROC
مرکز خدمات کتابداری در مهرماه 1347 از طرف وزارت علوم و آموزش عالی وقت تاسیس شد و در فروردین ماه 1348 با تاسیس موسسه تحقیقات و برنامه ریزی علمی و آموزشی ( این موسسه در سال 1358 در وزارت فرهنگ و آموزش عالی ادغام شد) به آن موسسه پیوست. این نخستین مرکز خدمات کتابداری در آسیا به شمار می رفت و هدف آن ایجاد سرویس مرکزی برای امور فنی کتابخانه های ایران به خصوص فهرستنویسی و رده بندی کتاب و راهنمایی و مشاوره برای رفع نیازهای فنی آنها برمبنای اصول نوین کتابداری بود. مرکز خدمات کتابداری می بایست با به کارگرفتن آخرین و جدیدترین پیشرفتها و نوآوریهای علم کتابداری به پیشبرد سریع کتابخانه های ایران کمک کند و با استفاده از کتابداران متخصص که در کار خود تجربه طولانی و مهارت کافی دارند خدمات خود را در سطحی وسیع در اختیار کتابخانه های ایران قرار دهد. مرکز خدمات کتابداری با ایجاد یک کانون کتابشناسی که در آن کتابشناسی های ملی، سرگذشتنامه های گروهی ، بررسی های کتاب، تذکره ها، متون، مراجع و مجلات مربوط به رشته ی کتابداری و دیگر منابع انتشاراتی ایران و بسیاری از کشورهای جهان گردآوری شد، این فرصت را داشت که بتواند کتابداران را در امرد انتخاب و تهیه کتاب و جستجو و تکمیل اطلاعات کتابشناختی جهت فهرست نویسی به نحوی اصولی و ثمر بخش راهنمایی کند. مرکز برای رده بندی و فهرستنویسی کتاب از جدیدترین و کامل ترین روشهای بین المللی استفاده کرد. و با مراکز ملی و بین المللی کتابداری در تماس بود و در پژوهشهای جهانی نقشی حساس ایفا نمود. یکی از وظایف مهم مرکز خدمات کتابداری فهرستنویسی کتابهای فارسی بود. برای این منظور قواعد فهرستنویسی جدید انگلو آمریکن با مشخصات کتابهای فارسی و عربی تطبیق داده شد و برای اولین بار سرعنوانهای موضوعی فارسی برمبنای پشتوانه انتشاراتی و مبانی اصولی به کارگرفته شد و سرانجام نتیجه آن در سال 1363 توسط کتابخانه ملی ایران منتشر شد. فهرستبرگه های چاپی مرکز به سرعت در کتابخانه های معتبر سراسر کشور رواج یافت. فهرستگان ایران که فهرست واحدی از مجموعه حدود هشتاد کتابخانه معتبر ایران است یکی دیگر از کارهای تحقیقاتی مرکز بود که بی گمان امر مبادله اطلاعات و امانت بین کتابخانه ها را تسهیل کرد. مرکز نقشی اساسی در تحقیقات کتابداری ملی داشت و هم اکنون نتیجه تحقیقات آن در کلیه کتابخانه های کشور به کار گرفته می شود. از آن جمله است گسترش موضوع های مربوط به ایران در رده بندی های دیویی و کنگره و نیز تدوین نشانه مولف فارسی در هر دو نظام یاد شده و بسیاری از متون و مراجع کتابداری که برای اولین بار به زبان فارسی منتشر می شد. مرکز خدمات کتابداری در سال 1362 در کتابخانه ملی ادغام شد.
به : کلیه وزارتخانه ها و سازمان های مربوطه
از: رئیس جمهور آینده
سلام علیکم
با توجه به شیوع بیماری بسیار خطرناک و مزمن آنفولانزای فرهنگی در جامعه و پایین آمدن سطح دانش و فرهنگ و البته مطالعه در بیماران مبتلا به این آنفولانزا، به کلیه ی وزارتخانه های مربوطه از جمله، وزارت علوم تحقیقات و آموزش عالی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین سازمان برنامه و بودجه و سازمان صدا و سیما ابلاغ می نمایم جهت مقابله با این بحران و کمک رسانی به مردم آسیب دیده و برقراری هرچه سریعتر ثبات و آرامش در جامعه و جلوگیری از نفوذ این بیماری به مناطقی که هنوز آلوده نشده اند( که بعید بدانم موجود باشد) تدابیر لازم را اندیشیده و اقدامات لازم را مبذول فرمایید.
همچنین به کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و کتابخانه های عمومی سراسر کشور ابلاغ می نمایم که شرایط و امکانات لازم برای عموم مردم جهت تزریق انواع واکسن های فرهنگی (چاپی و الکترونیکی) به روح محترمشان را فراهم نمایید.
همینطور از سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران درخواست می نمایم با تبلیغات گسترده ، مردم عزیزمان را به تزریق واکسن های فرهنگی برای مصونیت از بیماری آنفولانزای فرهنگی تشویق نمایید و در نظرداشته باشید جمعیت جوان کشور در معرض بیشترین خطر می باشد.
در پایان از ملت شریف ایران میخواهم در صورت مشاهده هرگونه موارد مشکوک به این بیماری بلافاصله با اورژانس اجتماعی تماس گرفته و از هرگونه ارتباط فکری با بیمار مورد نظر خودداری نمایند.
شخص نویسنده هم در اینجا لازم می داند تعدادی از علائم این بیماری را ذکر کند، لطفا دقت کنید این افراد را با اشخاص سالم اشتباه نگیرید:
- کتاب گریزی؛ اینکه شخص بیمار با دیدن هرگونه آثار فرهنگی دچار سرگیجه شده و به شدت عصبی می شود.
- اتلاف وقت؛ این عزیزان ساعات زیادی از عمرشان را صرف هجویات در انواع مختلف آن می نمایند.
- مشهود ترین علامت این بیماری دوری از هرگونه قواعد و قوانین اجتماعی می باشد.
امیدوارم تمام عزیزان با هوشیاری کامل و رعایت بهداشت روانی این بیماری را در جامعه سرکوب کنند.
وسیله نقلیه ای که به عنوان شعبه سیار کتابخانه برای حمل کتاب مجهز شده باشد. این وسیله معمولا در مناطقی به کار گرفته می شود که کتابخانه ندارند یا دسترسی به کتابخانه در آنها به سادگی میسر نیست. اولین کتابخانه های سیار توسط گاری به اطراف فرستاده می شد.در چین و هند و برخی کشورهای پهناور دیگر صندوقهای کوچک کتاب توسط افراد نیز حمل می شد و در برخی مناطق کویری از شتر استفاده می کردند.پس از بوجود آمدن وسایل نقلیه موتوری، کتابخانه های سیار موتوری نیز احداث شد. اولین کتابخانه های سیار توسط کشورهای اروپایی به راه افتاد. در انگلستان در 1859 موسسه وارینگتون اقدام به راه اندازی یک کتابخانه سیار کرد. در اواخر قرن نوزدهم کلیه مناطق روستایی انگلستان تحت پوشش کتابخانه های سیار و ثابت متعددی قرار گرفت. در آمریکا اولین کتابخانه سیار در سال 1905 دایر شد، در سال 1916 یک کتابخانه در یک دستگاه اتومبیل فورد ساخته شد که گنجایش 400 جلد کتاب را داشت. در سال 1965 تعداد کتابخانه های سیار ایلات متحده به 2 هزار رسید. کتابخانه های سیار جدید به انواع ابزار سمعی و بصری تجهیز شده اند. در فرانسه علاوه بر اتومبیل از قطار نیز استفاده میکنند.در ژاپن اولین کتابخانه سیار در سال 1946 آغاز به کار کرد و در سال 1958 کلیه کتابخانه های عمومی دارای یک یا چند دستگاه کتابخانه سیار بودند. در روسیه شوروی در سال 1948 حدود 55 وسیله نقلیه به عنوان کتابخانه سیار به راه افتاده بود و برای نواحی سردسیر از هلی کوپتر استفاده می شد و به آن بیبلیوکوپتر می گفتند. علاوه بر این بسیاری از کشورهای آسیایی، اروپایی، آفریقایی و اقیانوسیه نیز دارای کتابخانه های سیار هستند. در ایران اصطلاح کتابخانه سیار برای اولین بار توسط خانبابا بیانی در مقابل معادل فرانسوی آن Bibliotheque circulaire در کتاب توسعه کتابخانه های عمومی 1334 به کار برده شد. در دهه 1340 اقداماتی صورت گرفت که غالبا عمری کوتاه داشت از آنجمله است اقدامهای ( انجمن کتاب) انتشارات فرانکلین، وزارت فرهنگ و هنر. اما مهمترین کتابخانه های سیار توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پایه گذاری شد. اولین آن در 15 مهر 1345 بر روی اتوبوسی بود که به محله جوادیه و نازی آباد در جنوب تهران اختصاص یافت و گنجایش 2 هزار جلد داشت. سپس کانون اقدام به راه اندازی کتابخانه های سیار برای عشایر کرد که با موفقیت بسیار همراه بود. وسیله کتابرسانی ابتدا قاطر و بعد موتور سیکلت بود و بعدا از چند جیپ ارتشی نیز استفاده شد. کتابخانه های سیار عشایری با عشایر کوچ می کرد. در سال 1353 کانون دارای 17 واحد کتابخانه سیار عشایری بود. کتابهای کتابخانه های سیار در 5 تا 6 هزار جلد در 50 تا 60 صندوق قرار داده می شد و هر کتابخانه سیار 50 تا 60 روستا را زیر پوشش داشت. کارهای مقدماتی تهیه وسیله نقلیه جدید یه نحوی که بهبود کیفی شیوه کتابرسانی را موجب شود از آذر ماه سال 1351 آغاز شد. پس از بررسیهایی چند سرانجام در مرداد 1352 اولین وسیله نقلیه خریداری شد و برای تنظیم درون آن یه صورت یک کتابخانه سیار به دست متخصصان سپرده شد. تکمیل آن حدود یکسال به طول انجامید و قرار شد در منطقه قزوین در مساحتی به شعاع 30 کیلومتر از مرکز شهر اقدام به توزیع و تعویض کتاب بنماید. این وسیله نقلیه طاووس نامیده شد و مجهز بود به موتور برق و تجهیزات دیگر از جمله پروژکتور، ضبط صوت و غیره. لذا می توانست فیلم و اسلاید هم نشان دهد و این در جذب کودکان روستایی بسیار موثر بود.طاووس اولین کتابخانه سیاری بود که در ایران ساخته شد.
از طرفی کتابخانه ملی نیز برای اولین بار در سال 1343 اقدام به راه اندازی یک کتابخانه سیار کرد. این کتابخانه از طرف یونسکو به کتابخانه ملی اهدا شد و کتابهای آن راکه حدود دوهزار جلد بود موسسه انتشارات فرانکلین اهدا کرد. این کتابخانه به بزرگسالان کتاب توزیع می کرد ولی رفته رفته استفاده از آن بکندی گرایید. در سال 1354 ماشین بلا استفاده در گوشه ی کتابخانه افتاده بود ولی در پاییز همان سال مجددا راه اندازی شد و با ظرفیتی معادل 5500 جلد کتاب در آبان سال 1355 در هفته کتاب آغاز به کار کرد. با انقلاب اسلامی کار کتابرسانی مجددا تعطیل شد و ماشین کتابخانه ظاهرا در سالهای جنگ ایران و عراق به جبهه فرستاده شد.
"دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی"
این روزها بحث های سیاسی بسیار داغ و پر رونق میباشد. کاندیداها برنامه های خود را اعلام کرده و این برنامه ها همراه با وعده های گوناگون برای رفع مشکلات عدیده مردم می باشد.
کاهش اختلاف طبقاتی، کاهش نرخ تورم، مسکن ، اشتغال،جوانان و .......
همین بازیهای تبلیغاتی که در جهت کسب آرای بیشتر می باشد سبب میشود یک نیاز اساسی جامعه کنارگذاشته شده و هیچ طرح و برنامه ای برای آن از سوی نامزدها اعلام نشود.
کاندیدای محترم؛ جامعه ما در حال حاضر معرض یک ضعف شدید در حوزه های مختلف فرهنگی میباشد.جوانان، بازنشسته ها، روستاییان، هموطنان محروم وسایر اقشار جامعه تنها نیاز اقتصادی ندارند، رفع نیاز های اقتصادی باید در سایه ارتقاء فرهنگ و بینش آنها باشد.
به جرات می تونم بگم هیجکدام از نامزدها از فرهنگ و آموزش حرفی نزده اند و همه چیز را به اقتصاد و مادیات محدود کرده اند. ارتقاء سطح آموزشی، بالا بردن سطح سواد، افزایش سرانه مطالعه، آموزش روستاییان و هموطنان محروم، ارتقاء کیفیت مطالب آموزشی و درسی؛ اینها چیزهایی است که باید در اهم برنامه ریزی های نامزدها قرار داشته بگیرد.
چرا مهمترین و شاید تنها رخ داد فرهنگی کشور باید برگزاری سالانه نمایشگاه بین المللی کتاب اون هم نه در سطحی قابل قبول باشه؟ چرا باید تمام کمبودهای فرهنگی از جمله ضعف مطالعاتی جامعه را پشت نام این نمایشگاه پنهان کنیم و همه ی بار فرهنگی جامعه را بردوش نمایشگاه کتاب بیاندازیم؟
کاندیدای محترم؛ یا شاید بهتر باشه بگیم جناب رئیس جمهور آینده؛ لطفا فکری به حال فرهنگ خسته و زخمی این جامعه کنید و از نابودی کامل آن جلوگیری کنید.
کتابشناسی ملی فهرست آثار منتشر شده در یک کشور یا یک زبان را میدهد. اعم از آثار مکتوب یا دیداری و شنیداری. کتابشناسی ملی ممکن است جاری یا گذشته نگر باشد. کتابشناسی ملی جاری شامل کلیه آثار مکتوب اعم از کتاب، اسناد و مدارک، جزوه ها، پیایندها و سایر مواد دیداری و شنیداری است که در داخل یک کشور و در زمان معینی مثلا سال ، فصل یا ماه جاری منتشر شود. این کتابشناسی معمولا توسط یک یا چند سازمان رسمی که طبق قانون دریافت کننده نسخ واسپاری مدارک هستند به طور منظم چاپ یا بوسیله ماشینهای الکترونیکی ضبط می شوند.کتابشناسی ملی ممکن است آثار مربوط به یک کشور را نیز که در خارج منتشر می شود در برگیرد.
کتابشناسی ملی بریتانیا (بی.ان.بی)
سازمانی که تا 4 ژانویه 1950 هفته ناممه ای از فهرست کتابهای منتشره دربریتانیا را منتشر می کرد. شناسه های کامل فهرست نویسی برای کتابهایی که دفتر حق مولف کتابخانه برتانیا دریافت می کرد تهیه میشد.این فهرستها دارای رده بندی دهدهی دیویی و شناسه های موضوعی مناسب بود و برمبنای شماره رده منظم می شد. شماره آخر هرماه یک فهرست ماهانه داشت، سه ماه یک بار، 6ماه یکبار، سالانه و 5 سال یکبار نیز ادغام شده آن منتشر می شد. این انتشارات به نام BNB یا کتابشناسی ملی بریتانیا (British National Bibliography) شناخته می شود. در سال 1974 این سازمان بمه کتابخانه بریتانیا پیوست و یکی از قسمت های اصلی بخش خدمات کتابشناختی شد. از 1977 کتابهایی که دارای فهرستنویسی پیش از انتشار هستند نیز در کتابشناسی ملی بریتانیا وارد می شوند. این کتابشناسی اکنون به صورت دیسک فشرده نیز منتشر میشود.
